مجموعه مطالعات و بررسی وب فارسی  -1

وب فارسی و دولت الکترونیک   

نگاهی به دولت الکترونیک و میزان تحقق آن در وب فارسی

 چكيده
يكي از مفاهيمي كه در دهه اخير به گونه اي بسيار گسترده در جوامع پيشرفته مورد بررسي قرار گرفته و حتي در بعضي مواقع با موفقيت به اجرا درآمده، مفهوم دولت الكترونيك است. هدف اصلي از پيدايش دولت الكترونيك، بسترسازى مناسب جهت دسترسي هر چه بهتر و بيشتر شهروندان به اطلاعات و خدمات دولتى، اصلاح كيفيت خدمات و ارائه فرصت هاى بيشتر براى مشاركت در فرايندها و نمادهاى مردم سالار است. از اين‌رو تلاش براي نظارت بر وضعيت خدمات در دولت الكترونيك، از اهميت بالايي برخوردار مي‌باشد. در اين مقاله، سيستم خودكاري براي ارزيابي دولت الكترونيك ايران، معرفي مي‌شود. ارزيابي‌هاي اين سيستم بر روي حدود يازده‌هزار سايت رجيستر شده در دامنه  IRو در برگيرنده تمام سازمان‌هاي دولتي، وزارتخانه‌ها، شركت‌ها و دانشگاه‌ها و بالغ بر حدود دو ميليون صفحه، انجام شده‌است. هدف از اين سيستم، استخراج شاخص‌هاي مختلف علمي براي ارزيابي دولت الكترونيك از قبيل توزيع محتواي سايت‌ها (علمي، خبري، دولتي، تجاري و وبلاگ)، حجم محتواي فارسي، سرويس‌هاي ارائه‌شده، درصد كدينگ‌هاي مختلف فارسي و غيره مي‌باشد. از اين آمار مي‌توان جهت هدفمند نمودن برنامه‌هاي آتي در خصوص دولت الكترونيك، استفاده كرد.
كليدواژه‌ها:

ارزيابي دولت الكترونيك، دامنه .IR، وب


1- مقدمه
دولت الكترونيك[1] يكي از پديده هاي مهم حاصل از بكارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات[2] است كه پياده سازي آن، تحولي بس عميق در نحوه زندگي، اداره و رهبري كشورها داشته و تركيبي از فناوري اطلاعات و شبكه اطلاع رساني وب است كه هدف آن، ارائه مستقيم خدمات به شهروندان[3]، كاركنان دولت[4]، بخشهاي تجاري[5] و ساير
بخش هاي دولت است. به عبارت ديگر "گونه‌اي از سازماندهي مديريت دولتي به منظور افزايش كارايي، شفاف‌سازي، دسترس‌پذيري و پاسخگويي به شهروندان از طريق استفاده فراگير و استراتژيك فناوري‌هاي اطلاعات و ارتباطات در مديريت داخلي دولت و همچنين در برقراري ارتباط با شهروندان و كاربران خدمات عمومي" دولت الكترونيك ناميده مي‌شود[1]. با تحقق دولت الكترونيكي شهروندان مي‌توانند وارد يك سايت اينترنتي شده، به آساني خدمات و اطلاعات دولتي موردنياز خود را يافته و از آن سايت برخط (
online) براي انجام داد و ستد استفاده كنند. لذا در هزينه و زمان يك كشور صرفه‌جويي شده و باعث توليد چرخه اقتصادي به صورت كارا و مناسب خواهد شد.
طبق مدل گارتنر [2] دولت الكترونيك از چهار فاز ظهور[6]، تعامل[7]، تراكنش[8] و تبديل[9]، تشكيل شده‌است. 

هر فاز اين مدل به چهار سطح فنآوري، فرآيند، مردم و راهبرد/خط‌مشي تقسيم شده است. در فاز ظهور سازمان هاي دولتي اطلاعات خود را در قالب وب سايت براي دسترسي مردم ارائه مي‌كنند. سرويس هايي مانند موتور جستجوي محتواي وب‌سايت ها، پست الكترونيكي و مديريت محتوا در فاز تعامل ارائه مي‌شوند. در فاز تراكنش سرويس هايي مانند تجارت الكترونيكي شامل خريد و فروش به مردم ارائه مي‌شود. در فاز نهايي يعني تبديل تمام سرويس هاي دولت تحت يك پرتال مركزي به مردم ارائه خواهد‌شد.
در حال حاضر، با توجه به اهميت بالاي دولت الكترونيك، يکی از چالش هاي مهمی‌كه ما با آن مواجه هستيم اطلاع از وضعيت كنوني سرويس هاي دولت الكترونيك مي‌باشد. به عبارت ديگر، سازمان هاي كشور در هر كدام از چهار فاز ظهور ،تعامل،تراكنش و تبديل، چند درصد پيشرفت داشته و چه سرويس‌هايي را ارائه مي‌دهند. علاوه بر آن، به روشي براي ارزيابي فعاليت‌هاي انجام شده در اين زمينه، نياز مبرم می‌باشد. با ارزيابي كنوني دولت الكترونيك در ايران، بهتر مي‌توان پروژه‌هاي آتي و مورد نياز را تعريف و در نهايت ارزيابي كرد.
در برنامه پنج ساله چهارم توسعه شاخص ها و راهبردهايي براي تحقق دولت الكترونيك ارائه شده است. براي مثال جدول شماره يك، بعضي از اين شاخص ها را در سال هاي مختلف نشان مي‌دهد[3].

 

جدول (1): شاخصهاي دولت الكترونيك [ICT]

 

83(سال پايه)

84

85

86

87

88

دستگاههای دولتی دارای سيستم های  عمومی مکانيزه يکپارچه

5%

16%

27%

38%

49%

60%

دستگاههای دولتی دارای سيستم های  خصوصی مکانيزه يکپارچه

1%

5%

9%

13%

17%

20%

حضور در وب

  (Web Presence):  دستگاههای دولتی دارای وب سايت  منطبق بر اينترنت

20%

36%

52%

68%

84%

100%

تعامل (Interact): دستگاههای دولتی  مجهز به خدمات اينترنتی تعاملی

-

5%

9%

13%

17%

20%

e-Services: خدمات دولتی از  طريق شبکه های الکترونيک

-

3%

6%

9%

12%

15%


بنابراين با توجه به اهميت ارزيابي دولت الكترونيك پروژه‌اي تحت عنوان "ارزيابي وب ايران از منظر دولت الكترونيك "در سال 85 شروع شد است.

 

 

 

 

 

بهروز شیخ رودی ; ٦:۳٧ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ،۱۳۸٦
    پيام هاي ديگران ()    +

 

شهروندان الکترونیک و زندگی الکترونیکی -1

 

زندگی از جنس هزاره سوم

 

این روزها به کار بردن واژه الکترونیک به دنبال هر کلمه ای ، کاملا عادی است. هرچند هنوز در کشور ما بسیاری از پروژه های الکترونیکی عملیاتی نشده و
زیرساخت های لازم برای اجرای آنها فراهم نشده است ، اما دولت الکترونیک ، تجارت الکترونیک ، بانکداری الکترونیک ، شهروند الکترونیک و بسیاری از الکترونیک های دیگر واژه هایی است که حداقل به گوش آشنا هستند. دولت الکترونیکی ، پیش نیاز تحقق تجارت الکترونیکی است. از سویی دیگر شرط تحقق دولت الکترونیکی در کشور نیازمند مشارکت شهروندان الکترونیکی در این طرح است که نقش موثری را در رسیدن به اهداف موردنظر ایفا می کند. در دنیای امروز ، آدمی خسته از گشت و گذار عادی و زندگی در کلانشهرهایی مملو از آلودگی ها ، شلوغی ها ، معطلی ها و خستگی ها به دنبال مجالی است که جلوه های نشاط و سرزندگی را بازیابد.
فناوری اطلاعات و ارتباطات در فضای مجازی ، به سوی راحتی بیشتر انسان ، تعاملات و ارتباطات روان تر ، بهتر و سازنده تر در اجتماع و ارائه هرچه بهتر خدمات به شهروندان یک جامعه در حرکت است.اما حضور در فضای مجازی برای هر شهروند ایرانی نیاز به آمادگی هایی دارد که موارد آن توسط بنیاد IDCL ، با سرفصلهایی معین تحت عنوان استانداردهای شهروند الکترونیک مشخص شده است.
در واقع از چندین سال پیش دولتمردان کشور متوجه نفوذ هراسناک فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی مردم شدند ، آنها دو انتخاب را پیش پای خود می دیدند: رفع و مقابله با این فناوری و فرار از پیامدهای نیک و بد آن یا منطبق ساختن شرایط کشور با واقعیت های موجود و به کارگیری جنبه های مثبت به کارگیری فناوری اطلاعات. طبیعی است که راه دوم ، منطقی تر و عاقلانه تر به نظر می رسید. به همین دلیل ، سران کشور تصمیم به گسترش کاربردهای مثبت فناوری اطلاعات و ارتباطات در میان مردم گرفتند.
در همین راستا از چند سال پیش طرح جدیدی موسوم به «توسعه کاربردی فناوری اطلاعات» یا به صورت خلاصه «تکفا» توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی که متولی طرح ریزی برنامه های کلان دولت است ، پایه گذاری شد. هدف طرح تکفا در یک بعد توسعه کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در میان کارکنان دولت و دستیابی به دولت الکترونیک و در بعد دیگر پرورش عموم جامعه برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی روزمره بود.
متولیان طرح تکفا برای دستیابی به ملزومات اجرای موفق طرح با بخش خصوصی به همکاری پرداختند که از نتایج این همکاری می توان به انتشار کتابهای مختلف در زمینه مهارت های ICDL و برگزاری کلاسهای کاربری رایانه در ادارات و سازمان های دولتی و خصوصی اشاره کرد.
در کشور ما نیز از ابتدای سال 2005 ، مراکز آموزش مهارت های IT با هدف آموزش شهرنشینی الکترونیک ، مهارت های IT و کاربری رایانه در این مسیر قدم نهاده اند و به این ترتیب مراحل بومی سازی استاندارد شهروند الکترونیکی آغاز شده است. در حال حاضر نسخه بومی شده استاندارد شهروند الکترونیکی در حال آموزش و اجراست.
در این راستا کتاب آموزش استانداردهای شهروند الکترونیکی توسط مهندس مرتضی متواضع کارشناس آموزش IT تالیف و منتشر شده که در آموزش افراد علاقه مند به توسعه شهروندی الکترونیک نقش بسزایی داشته است. امروزه بسیاری از خدمات و سرویس های بخش دولتی و خصوصی به صورت اینترنتی ارائه می شود و در آینده ای نه چندان دور اغلب این خدمات تنها به روش الکترونیک در دسترس عموم قرار خواهد گرفت ، بنابراین مهارت های شهروند الکترونیکی پیش از هر چیز برای حضور موثر فرد در جامعه و حفظ حقوق شهروندی مورد نیاز هستند.
ضمن این که آموزش مهارت های شهروند الکترونیکی پیش نیاز کسب هر نوع تخصص حرفه ای و کارشناسی در زمینه فناوری اطلاعات و رایانه خواهد بود.
ویژگی شهروند الکترونیک
براساس استاندارد ، شهروند الکترونیک کسی است که از حداقل دانش لازم درباره مفاهیم پایه فناوری اطلاعات و ارتباطات برخوردار است ، توانایی برقراری ارتباط با اینترنت و ارسال و دریافت پیامهای الکترونیکی از طریق پست الکترونیک (Email) را دارد و همچنین اطلاعات ، خدمات ، کالاها و نرم افزارهای مورد نیاز خود را از طریق اینترنت جستجو می کند.
ضمن این که چنین فردی باید نسبت به تامین امنیت شخص و خانواده در برابر آسیبهای اینترنتی آگاهی داشته باشد و بتواند امور مختلف زندگی خود را تا حد امکان از طریق شبکه های اینترنتی انجام دهد. به بیانی واضح تر شهروند الکترونیک کسی است که از توانایی لازم برای کار با رایانه برخوردار باشد و بتواند از اینترنت برای انجام سریعتر و موثرتر امور روزمره زندگی از قبیل برقراری ارتباط با دیگران ، خرید و فروش ، تعاملات بانکی ، استخدام ، مسافرت ، تفریح ، سرگرمی ، درمان و... استفاده کند.
امروزه در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان ، اغلب شهروندان ویژگی های یک شهروند الکترونیک را دارند و لزوم چنین تحولی در کشور ما نیز احساس می شود. پیام پنهان در استاندارد شهروند الکترونیکی این است. «بزودی اگر یک شهروند الکترونیک نباشید، اساسا شهروند به حساب نمی آیید.» بنابراین تمام کسانی که می خواهند در عصر حکمرانی اطلاعات ، زندگی موفقی داشته باشند، نیازمند فراگیری مهارت های لازم در فناوری اطلاعات هستند.
مزایای الکترونیکی بودن
شهروند الکترونیک در مقایسه با شهروند سنتی زندگی مدرن تری را تجربه می کند ، برای زندگی در عصر ارتباطات و اطلاعات اعتماد به نفس بیشتری دارد و با توانایی بیشتری از حقوق شهروندی خود دفاع می کند. صرفه جویی در وقت و هزینه ها با توجه به انجام بسیاری از کارها بدون نیاز به خروج از منزل یا محل کار و همچنین کاهش هزینه های تردد شهری و بین شهری از دیگر مزایای شهروند الکترونیک است. فراگیری مهارت های شهروند الکترونیکی ، توانایی استفاده از فناوری های ارتباطی نوین را در شهروندان افزایش می دهد و به این ترتیب آنها را برای استفاده از تسهیلات و خدمات دولت الکترونیک آماده می سازد.
کاهش خطرات ناشی از ترددهای زاید درون شهری و برون شهری از قبیل تصادفات رانندگی ، سرقت و...، توانایی کنترل منطقی دسترسی فرزندان به اینترنت ، کاهش ترافیک و به تبع آن آلودگی هوا و توانایی انجام خریدهای راحت تر و بهتر از دیگر تسهیلاتی است که با تحقق دولت الکترونیک و شهروند الکترونیک به آن دست خواهید یافت.
سازمان ها و نهادهای مسوول
در کشور ما زیربنایی ترین و اساسی ترین پایه ها در آموزش شهروند الکترونیک از وضعیت چندان مطلوبی برخوردار نیست و هنوز فرهنگسازی و اطلاع رسانی کافی و مناسبی در این خصوص انجام نشده است. عدم توجه لازم برای آموزش مهارت های رایانه در نظام آموزشی کشور را می توان علت اصلی این ضعف بزرگ برشمرد. شهروند الکترونیک عبارت بسیار زیبایی است. اما در جایی که شهروندان آن ذهنیتی از الکترونیکی شدن و کاربرد این عبارات در زندگی خود ندارند، قطعا شهر و شهروند الکترونیکی وجود خارجی نخواهد داشت. بخش بزرگی از بار این مسوولیت به عهده نهادهای آموزشی و تربیتی است که شاید بتوان مدارس را در صدر آنها قرار داد. با توجه به این که مدرسه اولین جایی است که فرد در آن زندگی اجتماعی را تجربه می کند ، می بایست توجه بیشتری به آن معطوف داشت براساس بررسی های به عمل آمده آموزش رفتار شهروندی یکی از مهمترین ، آموزش هایی است که با توجه به مولفه های امروز جهان در عصر ارتباطات ، بیش از هر آموزش دیگری نیاز به آن احساس می شود.

بهروز شیخ رودی ; ٢:۳٦ ‎ب.ظ ; شنبه ۱ اردیبهشت ،۱۳۸٦
    پيام هاي ديگران ()    +